Radionica “Braća Manaki – Nova generacija”  

Radionica je bila posvećena kulturnom i audiovizuelnom naslijeđu braće Manaki, pionira balkanske kinematografije, te je okupila petnaest mladih filmskih entuzijasta i studenata iz Sjeverne Makedonije, Crne Gore i Kosova. Učesnici, s različitim nivoima prethodnog iskustva, učestvovali su u kombinaciji kratkih predavanja i praktičnih kreativnih vježbi koje su povezale tradiciju ranog filma sa savremenim vizuelnim pripovijedanjem. 

Radionica je bila podijeljena u dva glavna segmenta: teorijski dio i praktični rad. U prvom segmentu polaznici su se upoznali s počecima filmske historije – od braće Lumière do prvih radova braće Manaki, koji su započeli snimanje još 1905. godine, samo deset godina nakon prvih filmskih projekcija. Posebna pažnja posvećena je radu ranih kamera, uključujući legendarnu Kameru 300, te ulozi svjetla kao osnovnog elementa filmskog stvaranja. Ovaj uvod prirodno je doveo do centralne teme radionice – svjetlosnog zagađenja, razmatranog kako kao ozbiljnog ekološkog problema, tako i kao snažne filmske metafore. 

Učesnici su učili o vrstama svjetlosnog zagađenja, njegovom uticaju na prirodu i ljudski život, kao i o tehničkim i estetskim posljedicama za filmsko stvaralaštvo. Projekcije filmova braće Manaki bile su praćene diskusijama i šetnjom kroz Bitolu, gdje su snimljeni neki od njihovih najznačajnijih kadrova. Predavanja „Kako ispričati priču“ i „Kako ispričati priču filmom“ dodatno su uvela učesnike u osnove narativne strukture i vizuelnog jezika. 

U drugom segmentu radionice učesnici su primijenili stečeno znanje u praksi. Podijeljeni u dva tima – Tim sestara Manaki i Tim Despina – razvijali su koncepte kratkih filmova inspirisanih arhivom braće Manaki, reinterpretiranih iz savremene perspektive i povezanih s temom svjetlosnog zagađenja. 

• Tim sestara Manaki inspiraciju je pronašao u fotografiji Janakija Manakija u zatvoru, kojeg posjećuje brat Milton. 

• Tim Despina reinterpretirao je lik bake Despine iz prvog filma braće Manaki. 

Oba tima prošla su sve faze produkcije – od razvoja ideje, sinopsisa i scenarija do snimanja i montaže – koristeći estetiku nijemog filma. Snimanja su realizovana u zatvorenim i otvorenim prostorima, danju i noću, što je učesnicima omogućilo direktno eksperimentisanje sa svjetlom i njegovim distorzijama. 

Kreativni proces krunisan je premijerom dva kratka filma, „Before and After the Light“ i „Manaki Lights“, prikazanih u kinu Manaki pred festivalskom publikom. Radionicu su mentorisali rediteljica Marija Džidževa i direktor fotografije Fejmi Daut, koji su vodili učesnike kroz sve faze stvaralačkog procesa. 

Ova inicijativa uspješno je povezala mlade regionalne autore s historijskim korijenima balkanske kinematografije, istovremeno ih podstičući da kroz film promišljaju savremene ekološke i društvene teme.